W świecie gier i profesjonalnej pracy z grafiką, rozdzielczość obrazu to podstawa. Często jednak zdarza się, że chcemy uruchomić grę w niższej rozdzielczości, aby uzyskać więcej klatek na sekundę (FPS), lub po prostu posiadamy monitor o innej natywnej rozdzielczości niż sygnał źródłowy. W takich sytuacjach niezbędne staje się skalowanie obrazu proces konwersji, który dopasowuje obraz do wyświetlacza. Kluczowe pytanie brzmi: czy to zadanie powinien wykonać procesor graficzny (GPU) komputera, czy wbudowany w monitor skaler? Wybór ten ma fundamentalne znaczenie, zwłaszcza dla graczy, ponieważ bezpośrednio wpływa na jakość obrazu, ogólną wydajność systemu oraz, co najważniejsze, na opóźnienie sygnału, czyli tzw. input lag.
Wybór metody skalowania obrazu GPU czy monitor zależy od Twoich priorytetów i sprzętu
- Skalowanie przez GPU zapewnia spójność, zaawansowane filtry (np. NIS, Integer Scaling) i minimalny wpływ na FPS, choć historycznie wiązano je z nieco większym input lagiem.
- Skalowanie przez monitor może oferować niższy input lag i potencjalnie lepszą jakość na wysokiej klasy wyświetlaczach, ale jakość jest bardzo zmienna i zależna od modelu monitora.
- Dla graczy e-sportowych kluczowe jest minimalne opóźnienie, natomiast dla graczy ceniących jakość wizualną liczy się ostrość obrazu i brak artefaktów.
- Nowoczesne technologie takie jak NVIDIA DLSS i AMD FSR są preferowaną alternatywą, oferując znacznie lepszą jakość upscalingu, jeśli gra je wspiera.
- Decyzja powinna być podjęta na podstawie typu monitora (budżetowy vs. premium), preferencji (input lag vs. jakość) oraz rodzaju gier.
Wybór odpowiedniej metody skalowania ma kluczowe znaczenie, zwłaszcza w kontekście gier, gdzie wpływa na płynność (FPS), jakość wizualną i responsywność (input lag). Nie jest to jedynie kwestia estetyki, ale także czystej przewagi w grach kompetytywnych czy komfortu rozgrywki w tytułach fabularnych. Odpowiednie skalowanie może zadecydować o tym, czy obraz będzie ostry i wyraźny, czy też rozmyty i pełen artefaktów, a także czy poczujemy natychmiastową reakcję na nasze działania, czy też będziemy borykać się z irytującym opóźnieniem.
Skalowanie obrazu to proces konwersji rozdzielczości, najczęściej z niższej na wyższą (upscaling), aby dopasować obraz do natywnej rozdzielczości monitora. Jest to konieczne, gdy gra lub aplikacja jest renderowana w rozdzielczości niższej niż natywna rozdzielczość wyświetlacza. Najczęstszym powodem jest chęć zwiększenia liczby klatek na sekundę (FPS) w grach, co jest szczególnie ważne w dynamicznych tytułach. Zamiast obciążać kartę graficzną renderowaniem w pełnej rozdzielczości 4K, możemy renderować w 1440p lub 1080p, a następnie przeskalować obraz, zyskując płynniejszą rozgrywkę kosztem minimalnego spadku jakości.
Skalowanie przez procesor graficzny (GPU)
Mechanizm działania skalowania przez GPU jest dość prosty: karta graficzna renderuje obraz w niższej rozdzielczości, a następnie samodzielnie "rozciąga" go do natywnej rozdzielczości monitora, zanim sygnał zostanie wysłany do wyświetlacza. To oznacza, że monitor otrzymuje już sygnał w swojej natywnej rozdzielczości, a cała praca związana ze skalowaniem odbywa się wewnątrz karty graficznej, często z wykorzystaniem dedykowanych obwodów.
- Kluczową zaletą skalowania GPU jest spójność i przewidywalność rezultatów, niezależnie od modelu monitora, który posiadasz. Możesz być pewien, że obraz będzie skalowany w ten sam sposób na każdym wyświetlaczu.
- Sterowniki kart graficznych oferują zaawansowane opcje skalowania. Na przykład, NVIDIA Image Scaling (NIS) to filtr wyostrzający, który może znacząco poprawić klarowność przeskalowanego obrazu, a skalowanie całkowitoliczbowe (Integer Scaling) to idealne rozwiązanie dla gier retro i pixel-art, zapewniające ostry obraz bez rozmycia.
- Dzięki dedykowanym obwodom w nowoczesnych kartach graficznych, skalowanie przez GPU ma znikomy lub żaden wpływ na liczbę klatek na sekundę (FPS). Karta graficzna wykonuje tę operację bardzo efektywnie, nie obciążając głównych zasobów obliczeniowych.
Omówmy teraz potencjalne wady. Historycznie, skalowanie przez GPU było kojarzone z nieco większym input lagiem. Jednak w nowoczesnych kartach graficznych różnica ta jest często niezauważalna dla większości użytkowników, rzędu 1-5 ms. To minimalne opóźnienie jest akceptowalne dla większości graczy, choć dla profesjonalistów e-sportowych każda milisekunda ma znaczenie. Inną kwestią jest możliwość gorszej jakości obrazu przeskalowany obraz może wydawać się bardziej rozmyty w porównaniu do wysokiej klasy skalerów monitorowych, jeśli nie zastosujemy dodatkowych filtrów wyostrzających.
Aby włączyć skalowanie GPU w panelu sterowania NVIDIA, należy przejść do "Panelu Sterowania NVIDIA", następnie wybrać "Dostosuj rozmiar i pozycję pulpitu" w sekcji "Ekran". Tam upewnij się, że opcja "Wykonaj skalowanie na" jest ustawiona na "GPU". Możesz również aktywować NVIDIA Image Scaling w sekcji "Zarządzaj ustawieniami 3D", aby dodatkowo wyostrzyć obraz.
W przypadku kart AMD, otwórz "Oprogramowanie AMD Radeon", przejdź do zakładki "Gry", a następnie "Wyświetlacz". Poszukaj opcji "Skalowanie GPU" i włącz ją. Możesz również dostosować "Radeon Image Sharpening" dla lepszej ostrości obrazu.
Skalowanie w wykonaniu monitora
W przypadku skalowania przez monitor, to karta graficzna wysyła sygnał w niższej rozdzielczości, a wbudowany w monitor układ (skaler) jest odpowiedzialny za jego powiększenie do pełnego ekranu. Oznacza to, że monitor sam przetwarza obraz, zanim wyświetli go użytkownikowi, bez ingerencji ze strony GPU w proces skalowania.
- Głównym argumentem "za" skalowaniem monitorowym jest potencjalnie niższy input lag. Ponieważ skalowanie jest jednym z ostatnich etapów przetwarzania obrazu, tuż przed wyświetleniem, może to minimalnie skrócić całkowite opóźnienie.
- W przypadku monitorów z wyższej półki, które posiadają zaawansowane procesory obrazu, jakość skalowania (ostrość, kolory) może być lepsza niż standardowe skalowanie GPU. Wysokiej klasy monitory często wyposażone są w lepsze algorytmy, które potrafią skuteczniej rekonstruować obraz.
- Skalowanie przez monitor nie obciąża zasobów komputera. Całe przetwarzanie odbywa się wewnątrz wyświetlacza, co oznacza, że karta graficzna może skupić się wyłącznie na renderowaniu, bez dodatkowych zadań.
Największe ryzyko związane ze skalowaniem monitorowym to jego bardzo zmienna jakość, która w pełni zależy od konkretnego modelu monitora. Tanie wyświetlacze często posiadają bardzo słabe skalery, które generują rozmyty, nieostry obraz z widocznymi artefaktami. Dodatkowo, użytkownik ma zazwyczaj ograniczoną kontrolę nad procesem skalowania menu OSD monitora rzadko oferuje zaawansowane opcje wyostrzania czy różne tryby skalowania, co jest standardem w sterownikach GPU.
GPU kontra monitor: Werdykt w kluczowych kategoriach
Porównując input lag obu metod, historycznie monitor był często uważany za szybszy. Jednak nowoczesne skalowanie GPU jest na tyle wydajne, że różnica jest minimalna i dla większości graczy niezauważalna. Mówimy tu o różnicach rzędu kilku milisekund. Mimo to, dla graczy e-sportowych, gdzie liczy się każda milisekunda, często zaleca się skalowanie GPU lub całkowity brak skalowania (gra w oknie lub z czarnymi pasami), aby zminimalizować wszelkie potencjalne opóźnienia. Warto również wspomnieć, że dla użytkowników monitorów z technologiami G-Sync lub FreeSync, włączenie skalowania po stronie GPU jest często rekomendowane dla lepszej współpracy i zapewnienia spójności działania tych technologii.
Jeśli chodzi o jakość obrazu (ostrość, artefakty), nie ma jednoznacznej odpowiedzi, która metoda jest lepsza. Wiele zależy od porównania konkretnego skalera w monitorze z algorytmami w sterowniku GPU (np. NVIDIA Image Scaling). Moje doświadczenie pokazuje, że skalowanie GPU z odpowiednio skonfigurowanym filtrem wyostrzającym (jak NIS) często daje lepsze rezultaty niż podstawowy, słaby skaler w budżetowym monitorze. Z drugiej strony, wysokiej klasy telewizory i monitory, wyposażone w zaawansowane procesory obrazu, mogą oferować naprawdę imponującą jakość skalowania, przewyższającą możliwości standardowego skalowania GPU.
Wiele osób zastanawia się, czy któraś z metod skalowania realnie wpływa na liczbę klatek na sekundę (FPS). Odpowiedź jest prosta: nie. Liczba FPS jest determinowana przez rozdzielczość, w której gra jest renderowana. Skalowanie, czy to przez GPU, czy przez monitor, ma znikomy lub żaden wpływ na liczbę generowanych klatek. Skalowanie GPU jest wydajne dzięki dedykowanym obwodom, a monitorowe nie obciąża zasobów komputera, ponieważ odbywa się w jego własnym, niezależnym układzie.
Kiedy porównujemy funkcjonalność i kontrolę, jaką oferują panele sterowania GPU (NVIDIA Control Panel, AMD Radeon Software) z menu OSD monitora, sterowniki GPU zdecydowanie wygrywają. Oferują one znacznie szerszy zakres opcji, takich jak filtry wyostrzające, skalowanie całkowitoliczbowe (Integer Scaling) do gier retro oraz precyzyjną kontrolę proporcji obrazu. W przeciwieństwie do tego, menu OSD monitora zazwyczaj posiada bardzo ograniczone ustawienia, często sprowadzające się do kilku predefiniowanych trybów skalowania bez możliwości dalszej personalizacji.
Praktyczny poradnik: Jaką metodę skalowania wybrać w Twojej sytuacji?
Dla gracza e-sportowego, który rywalizuje w tytułach takich jak CS:GO, Valorant czy Apex Legends, gdzie każda milisekunda ma znaczenie, rekomenduję skalowanie GPU. Jeśli to możliwe, rozważ również całkowity brak skalowania (gra w oknie lub z czarnymi pasami), aby zminimalizować wszelkie opóźnienia. Priorytetem jest tu minimalny input lag i maksymalna responsywność.
Jeśli jesteś graczem, który ceni sobie przede wszystkim jakość wizualną w tytułach fabularnych, sugeruję przetestowanie obu metod: skalowania GPU z filtrem wyostrzającym oraz skalowania przez monitor. Zwróć uwagę na ostrość detali, brak artefaktów i naturalność kolorów. Co najważniejsze, jeśli gra wspiera technologie takie jak NVIDIA DLSS lub AMD FSR, to one powinny być Twoim pierwszym wyborem, ponieważ oferują znacznie lepszą jakość upscalingu.
Użytkownikom z budżetowym monitorem, ale posiadającym mocną kartę graficzną, zdecydowanie rekomenduję skalowanie GPU, prawdopodobnie z użyciem filtrów wyostrzających (np. NVIDIA Image Scaling). Tanie monitory zazwyczaj mają bardzo słabe skalery, które pogarszają jakość obrazu. Karta graficzna z pewnością wykona to zadanie znacznie lepiej.
Dla posiadaczy monitorów z wyższej półki, wyposażonych w uznany procesor obrazu, warto przeprowadzić testy porównawcze obu metod. Istnieje szansa, że skaler monitora zaoferuje lepszą jakość obrazu. Jednak nadal rozważ skalowanie GPU, jeśli zależy Ci na zaawansowanych funkcjach dostępnych w sterownikach (np. Integer Scaling) lub lepszej kompatybilności z G-Sync/FreeSync.
Gracze w gry retro i pixel-art powinni bez wahania postawić na skalowanie GPU z funkcją Integer Scaling. Jest to idealne rozwiązanie, które pozwala uzyskać ostry, pikselowy obraz bez żadnego rozmycia, zachowując wierność oryginalnej grafice. To klucz do autentycznego doświadczenia retro na nowoczesnych wyświetlaczach.
A może coś lepszego? Nowoczesne technologie upscalingu
Warto zaznaczyć, że NVIDIA DLSS (Deep Learning Super Sampling) i AMD FSR (FidelityFX Super Resolution) to technologie, które wykraczają poza tradycyjne skalowanie. DLSS wykorzystuje sztuczną inteligencję (AI) i rdzenie Tensor w kartach RTX do rekonstrukcji obrazu z niższej rozdzielczości, ucząc się, jak najlepiej odtworzyć detale. FSR, zwłaszcza w nowszych wersjach (od FSR 2.0), opiera się na zaawansowanych algorytmach czasowych, które analizują poprzednie klatki, aby inteligentnie odtworzyć brakujące piksele. Obie te technologie oferują znacznie lepszą jakość obrazu niż klasyczne metody skalowania, minimalizując artefakty i zachowując ostrość. Warto wspomnieć, że NVIDIA zapowiedziała DLSS 4.5, które ma przynieść dalsze innowacje w jakości obrazu i nowe tryby generowania klatek, choć będzie to technologia zarezerwowana dla najnowszych kart.
Dlatego też, jeśli gra, w którą grasz, wspiera DLSS lub FSR, to właśnie te technologie powinny być Twoim preferowanym wyborem zamiast klasycznych metod skalowania. Oferują one nie tylko znacząco lepszą jakość obrazu, często zbliżoną do natywnej rozdzielczości, ale także potężne korzyści wydajnościowe, pozwalając na grę w wyższych rozdzielczościach lub z większą liczbą klatek na sekundę, bez widocznych kompromisów. To przyszłość upscalingu i zdecydowanie najlepsza opcja, jeśli tylko jest dostępna.
